آیت‌الله محمدحسین احمدی فقیه یزدی؛ استاد درس خارج حوزه، هفتم آبان‌ماه در نشست علمی «فقیه ژرف‌نگر» که با موضوع «بررسی مکانت علمی مرحوم آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی و مناسبات ایشان با رهبران انقلاب‌اسلامی» از سوی انجمن علمی تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی حوزه، همزمان با چهلمین روز درگذشت این مرجع عالیقدر برگزار شد، گفت: در فضای حوزه‌های علمیه «حجت» واژه کلیدی و مهمی بود و برای احترم به علمای بزرگ تعابیری مانند حجت‌الاسلام والمسلمین یا ثقه‌الاسلام والمسلمین بسیار رایج بود و مأخذ آن هم از روایات است. کلمه «حجت» معنای بسیار بزرگی دارد؛ زیرا کسی حجت است که در روز قیامت، اعمار و اعمال دیگران با او مقایسه شود و وی معیار و شاخصی برای سنجش دیگران باشد.
فقیه یزدی بیان کرد: این اصطلاحی بود که ابتدا برای مراجع و بزرگان به کار می‌رفت و بعدها عناوینی چون «آیت‌الله» و «آیت‌الله فی الارض» و در نهایت «آیت‌الله العظمی» به عنوان عالی‌ترین مرتبه به آن افزوده شد گرچه باز سعی داشتند که حجت‌الاسلام والمسلمین را بنویسند و بعد آیت‌الله و بعد هم عظمی به آن افزوده شد.
وی تاکید کرد: هنگامی که شخصی در میان جامعه علمی به عنوان «حجت» شناخته می‌شود، به این معناست که وی ثقل علمی حوزه در آن دوره است و شخصیت او چنان متمایز است که همگان به ایشان به عنوان یک معیار علمی ارج می‌گذارند. در جریان حرکت حوزه شخصیتی برای جنبه حجیت شناخته می‌شد و اشاره‌ها به سمت او می‌رفت.
استاد حوزه علمیه با اشاره به خاطرات تحصیلی و ارتباط با اساتید تراز اول مانند آیت‌الله شبیری، گفت: بنده و برادرم از کودکی و به لطف پدر و جد شهیدمان، در نظام طلبگی پرورش یافتیم. به همین سبب، در شهرهای مختلف از جمله قم، مشهد، تهران و نجف، توفیق یافتیم تا در محضر اساتید تراز اول حاضر شویم و از خرمن پرفیض هر عالمی بهره‌ای ببریم.
فقیه‌یزدی تصریح کرد: در این میان، شخصیت حضرت آیت‌الله العظمی آقای شبیری زنجانی جایگاه ویژه‌ای داشت. ایشان با وجود جایگاه علمی بلند و ثقل در حوزه، در عبادت و نماز، کمال خضوع و خشوع داشتند و همواره شأن و عظمت پدر بزرگوارشان را در برابر دیگر اساتید حفظ می‌کردند.
وی ادامه داد: از میان اساتید دیگر، می‌توان به آقای میرزا هاشم آملی اشاره کرد که در نقل روایات بسیار ماهر بودند و درس‌های ایشان بسیار ممتاز بود. همچنین نزدیکی و صمیمیت ویژه‌ای با آقای شبیری زنجانی و آیت‌الله بهاءالدینی داشتیم و این دو بزرگوار برای ما جاذبه زیادی داشتند. یادمان است سالیان طولانی، پیش از اذان صبح و پس از آن، در محضر آیت‌الله بهاءالدینی به مباحثه و درس می‌پرداختیم و همواره شاهد اندیشه‌های تازه و قدرتمند ایشان بودیم.
استاد حوزه علمیه اظهار کرد: علاوه بر این، از درس‌های مرحوم شیخ مرتضی حائری بهره بردیم. همچنین شخصیت‌های دقیقی چون آیت‌الله اراکی حضور داشتند که او با تواضع در برابر میرزای قمی صاحب کتاب قوانین که کتاب بسیار خوبی است عرض ادب می‌کرد و سپس به زیارت حضرت معصومه(س) می‌رفت. یادگیری از این بزرگان، به ویژه در هنگام تدریس، باعث می‌شد مفاهیم جدیدی کشف شود که در مطالعه شخصی به چشم نمی‌آمد.
فقیه یزدی اضافه کرد: در دورانی، طلبه جوانی گفته بود که به دلیل نظر فقهی مرحوم آیت‌الله حاج عبدالکریم در مورد مسئله «ماء القلیل ینفعل» (آب اندک نجس می‌شود)، ایشان معتقد است که نمی‌توان پشت سر فلان عالم(آیت‌الله بافقی) نماز خواند؛ زیرا آن عالم نظر عکس داشت.(ماء القلیل لا ینفعل). مرحوم آیت‌الله حاج عبدالکریم، با وجود آن عظمت و مرجعیت وقتی چنین مطلبی را شنید شخصاً به حجره آن طلبه جوان رفتند. ایشان با متانت و اخلاق، موضوع را بررسی و ایشان را راهنمایی کردند که انتساب این حرف به بنده درست نیست. این رفتار گواه آن است که بزرگان ما هرگز به دنبال ریاست نبودند، بلکه ریاست به سراغ آن‌ها آمد.
دقت‌های علمی آیت‌الله شبیری
استاد حوزه علمیه با بیان اینکه بنده این مطلب را خدمت آیت‌الله شبیری عرض کردم و ایشان فرمود احتمالا آن عالم مرحوم بافقی نبوده است بلکه مرحوم ملکی تبریزی بوده است، افزود: آقای شبیری زنجانی در مباحث رجالی بسیار دقیق بودند و مانند مرحوم شیخ انصاری(ره)، معتقد بودند برای اظهارنظر در مسائل روایی یا فقهی، نباید به تک‌روایت اکتفا کرد، بلکه باید مجموعه‌ای از روایات را در کنار هم دید و سپس نتیجه گرفت. ایشان در محیط‌شناسی و نکته‌سنجی‌های رجالی تخصص عمیقی داشتند که مورد اذعان تمامی اهل حوزه بود.
وی افزود: این جلسه یادبود عالمی است که ثقل علمی حوزه به شمار می‌رفت؛ ایشان به ما آموخت که نباید هر سخنی گفت، بلکه باید تنها براساس دقائق علمی و بررسی‌های دقیق سخن گفت.
فقیه یزدی با اشاره به بعد فقهی آیت‌الله شبیری زنجانی به بحث استناد به «اجماع» و «شهرت» در آثار بزرگانی چون علامه حلی اشاره و تصریح کرد: گاهی مشاهده می‌کنیم که ایشان(علامه حلی) در یک جا به اجماع استناد کرده است و در جای دیگر همان کتاب یا حتی در کتابی دیگر، مطلبی برعکس آن را فرموده‌اند و آن را اجماعی و یا مشهور می‌داند.
استاد حوزه علمیه بیان کرد: اگر ما شهرت و اجماع را دلیل بگیریم در این صورت در مواضع متضاد چه باید بکنیم؟ آیت‌الله العظمی آقای گلپایگانی از اساتید برجسته ما بودند که مرحوم آقای شبیری زنجانی فقاهت ایشان را بسیار تحسین می‌کردند و معتقد بودند که ایشان در بحث‌های فقهی، نگاهی بسیار پخته و عمیق دارند به این بحث پرداخته است و آیت‌الله شبیری هم در این نوع مسائل با پختگی و دقت فراوان نظر می‌دادند و زیبا و عالی و پاکیزه اظهار نظر می‌کردند که اصلا مسئله شکل دیگری به خود می‌گرفت.
وی تأکید کر د: متأسفانه امروزه این همه هجوم بر حوزه وارد می‌شود و شخصیت‌های ثقلی باید در بین ما باشند و ارائه طریق بکنند و کسانی چون ایشان این ویژگی را داشتند.
نظر شما